Prawo Podatkowe Unii Europejskiej

WPROWADZENIE

Unia Europejska (UE) musi podejmować mediacje i działania w celu wyeliminowania wypaczeń systemu podatkowego w obszarze integracji gospodarczej. Jakkolwiek oczywiste jest, że jak dotąd odrzucono w strategii europejskiej pełną podatkową i finansową integrację Unii, z powodu niewątpliwych trudności, jakie mogłaby wywołać, głównie mając na uwadze, wywołującą obawy państw członkowskich, utratę niezależności podatkowej.

Na pierwszym etapie Unia wykorzystała mechanizmy offsetowe lub neutralizujące, sprzyjające warunkom powstawania wspólnego rynku. Pomimo to, w ostatnich latach podjęto decyzję o stopniowym i pragmatycznym wdrożeniu harmonizacji podatkowej, instrumentu, który pozwoli uniknąć nierówności pomiędzy systemami podatkowymi i permanentnym zniekształceniem systemu podatków na wspólnym rynku europejskim, którego nie można uniknąć przy wykorzystaniu mechanizmów offsetowych.

W pierwszej fazie harmonizacja w Unii Europejskiej rozwijała się poprzez harmonizację horyzontalną w obszarze podatków, w różnych państwach członkowskich. UE próbowała wielokrotnie, jednak bezskutecznie, ujednolicać polityki na poziomie ponadnarodowym, stąd też ich implementacja przebiegała osobno w każdym państwie, co wyjaśniałoby, dlaczego zaledwie kilku, jak dotąd, autorów publikacji prawniczych, podjęło ten temat.

Na początek możemy stwierdzić, że system podatkowy w UE składa się z dwóch rodzajów podatków:

1. Podatków bezpośrednich: państwa członkowskie mają wyłączne kompetencje w zakresie podatków bezpośrednich i dlatego to one powinny przyjąć stosowne środki w celu uniknięcia problemów związanych z uchylaniem się od podatków oraz problemów z podwójnym opodatkowaniem.

2. Podatki pośrednie: odnoszą się do swobodnego przepływu towarów i świadczenia usług. UE powinna unikać sytuacji, w których różnice w stawkach i systemach podatkowych podatków pośrednich w sposób niekorzystny wpływają na kompetencje państw członkowskich.

UE stworzy przepisy mające na celu uniknięcie ewentualnych niekorzystnych skutków kompetencji podatkowych, tak, aby przedsiębiorstwa mogły dokonywać transferów między państwami członkowskimi UE.

Polityka podatkowa UE została opracowana dla stworzenia gwarancji kompatybilności prawa podatkowego z celami, takimi jak: tworzenie nowych miejsc pracy, wzrost konkurencyjności wewnątrz UE, stworzenie jednolitego rynku i wolnego przepływu kapitału. Dlatego to, państwa członkowskie zachowały wyłączną kompetencję jurysdykcyjną w zakresie podatków bezpośrednich (podatków od zysków od dochodów osób fizycznych i przedsiębiorstw).

Dla zapewnienia funduszy niezbędnych do ponoszenia wydatków publicznych poszczególne państwa członkowskie powinny także określić te wydatki i ściągalność podatków; będą jednak musiały przy tym dostosować się do wymagań jednolitego rynku i swobodnego przepływu kapitału.

Tak określona kompetencja jurysdykcyjna pozwala opodatkować dochody przedsiębiorstw i osób fizycznych, jak również oszczędności i zyski od kapitału. Krajowa autonomia poszczególnych państw członkowskich została utrzymana przez UE, poprzez wprowadzenie w drodze przepisów prawa europejskiego postanowienia, iż decyzje w kwestiach podatkowych mają być przyjmowane jednomyślnie przez wszystkie 25 państw członkowskich.

Jednakże autonomia państw członkowskich jest ograniczona. Ze wspomnianych ograniczeń wynika, że Komisja Europejska lub podmioty obciążone zasadami podatkowymi ustanowionymi przez którekolwiek z państw członkowskich, mogą wystąpić ze skargą do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, jeśli kwestie dotyczą jednolitego rynku, swobodnego przepływu kapitału lub, gdy naruszone zostają prawa jednostki.

PODATKI BEZPOŚREDNIE

Traktat Rzymski jest pierwszą umową ustanawiającą zasady opodatkowania bezpośredniego, a w szczególności harmonizacji przepisów dotyczących podatków bezpośrednich. Traktat Rzymski wprowadza jedne z zasadniczych prerogatyw: swobodę przepływu osób, usług i kapitału wewnątrz obszaru ustanowionego granicami państw Wspólnoty. Art. 67 Traktatu wprowadza stopniową eliminację ograniczeń przepływu kapitału wewnątrz Wspólnoty, a także innych form dyskryminacji odnoszących się do narodowości, miejsca prowadzenia działalności gospodarczej lub miejsca realizacji inwestycji.

W postanowieniach końcowych Traktatu znajduje szczątkowa wzmianka dotycząca podatków bezpośrednich, do których odnosi się art. 98 Traktatu, poprzez wyłączenie podatków pośrednich. Ponadto art. 100 Traktatu uznaje za niezbędne zbliżenie przepisów regulujących swobodne ustanawianie wspólnego rynku, potwierdzając tym samym potrzebę istnienia zharmonizowanych podatków bezpośrednich. Podobnie, art. 101 Traktatu odnosi się do zbliżenia przepisów prawa zakłócających wolną konkurencję.

W odmiennym zakresie, art. 220 Traktatu wymaga, aby państwa członkowskie rozpoczęły negocjacje w celu unikania podwójnego opodatkowania osób fizycznych i przedsiębiorstw, podobnie art. 221 Traktatu wprowadza równe traktowanie osobom zamieszkującym we Wspólnocie, w odniesieniu do udziałów w kapitale spółek poszczególnych państwach.

Jest to dość oczywiste, że jeśli spróbujemy wskazać powody prowadzące do opóźnienia procesu harmonizacji podatków bezpośrednich, znajdziemy zarówno polityczne, jak i socjoekonomiczne przyczyny takiego opóźnienia, wraz z innymi przyczynami ekonomicznymi, wskazującymi na priorytetowe znaczenie opodatkowania bezpośredniego. Jak już wcześniej wspomniano, w pierwszej kolejności państwa elastycznie zrezygnowały z części swojej suwerenności podatkowej i następnie, z różnic w obciążeniu podatkowym istniejących pomiędzy kapitałem a pracą i wynikających z tego konsekwencji. W ten sam sposób, w ostatnich latach zaznaczyła się rola podatków bezpośrednich, jako głównego instrumentu polityki przejściowej, znajdującego się w rękach państw, co spowodowało istotne obecnie opóźnienia w procesie harmonizacji podatków bezpośrednich.

Podsumowując, wszystkie wymienione powyżej powody mają swój udział w zdefiniowaniu harmonizacji podatków bezpośrednich, jako prawodawstwo sugerowanego, a nie prawodawstwo osiągniętego.

Podatki w przedsiębiorstwach:

Biorąc pod uwagę podatki w przedsiębiorstwach, UE ma dwa jasno określone cele: zniwelować szkodliwą podatkową kompetencję jurysdykcyjną poszczególnych państw członkowskich i z drugiej strony, udzielić niezbędnego wsparcia zasadzie swobodnego przepływu kapitału. Istnieją zasady postępowania, którym podlegają państwa członkowskie i które chronią je od udzielenia potrąceń od podatku niesłusznie zniekształcających decyzje inwestycyjne.

Możemy stwierdzić, że podobnie istnieją reguły zmierzające do zagwarantowania, że ten sam system opodatkowania (lub podobny system dla kilku sektorów) stosowany jest do przedsiębiorstw w całej UE. Możemy zwrócić uwagę na kwestie opodatkowania trans-granicznych płatności odsetek i należności licencyjnych, dywidend dla spółek powiązanych i dominujących, systemów podatkowych dla grup przedsiębiorstw i trans-granicznej sprzedaży towarów i usług w ramach jednej firmy. W ramach tego samego trendu, rozważa się możliwości stworzenia wspólnej podstaw podatku od przedsiębiorstw w UE, to znaczy zastosowania takich samych zasad do określonego rodzaju transakcji w celu uniknięcia nieuczciwej konkurencji. Należy wyjaśnić, że państwa członkowskie ustanawiają stawki podatków.

Oszczędności:

Jeśli chodzi o oszczędności, jak wspomniano powyżej, UE powinna interweniować jedynie w celu zagwarantowania niedyskryminacji, to znaczy, UE powinna uniemożliwić państwom członkowskim udzielanie jakichkolwiek korzyści dla osób pracujących lub osób, które mogą zainwestować w innym kraju, dlatego możemy stwierdzić, że zasady i stawki podatku nakładanego na poszczególne dochody są ustanawiane przez państwa członkowskie. W ten sposób Komisja Europejska może przyjąć środki w celu zagwarantowania, że obywatele UE nie zostaną zniechęceni do pracy w innych krajach UE ewentualnymi problemami wynikającymi z przeniesienia i opodatkowania świadczeń emerytalnych lub rentowych.

W związku z tym, obywatele UE mogą inwestować swoje oszczędności, bez jakichkolwiek ograniczeń lub przeszkód, gdziekolwiek tam gdzie uważają, że mogą uzyskać lepsze zyski. Niemniej jednak, musimy zwrócić uwagę, że podatki płacone będą w kraju zamieszkania, a UE ma świadomość, że państwa członkowskie nie otrzymują żadnych dochodów, gdy obywatele nie uwzględniają w swoich zeznaniach podatkowych dochodów wynikających z ich oszczędności zdeponowanych w obcym kraju. W konsekwencji, od 1 lipca 2005 r. UE wraz z państwami członkowskimi zdecydowały się na wymianę informacji dotyczących kont osób niebędących rezydentami. W ramach tego samego działania, Austria, Belgia i Luksemburg, wśród innych państw, stosują potrącenia podatkowe z rachunków i przekazują istotną część dochodów wynikających z tych potrąceń podatkowych do kraju zamieszkania inwestora, to znaczy, kraju gdzie podatek jest należny.

PODATKI POŚREDNIE

Założenia Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską wprowadzają pojęcie "harmonizacji" w odniesieniu do podatków pośrednich, w szczególności w art. 93 ust. 1.[1] Należy podkreślić, że wspomniany przepis jest narzędziem do osiągnięcia celów przewidzianych w art. 2 niniejszego Traktatu, a w szczególności dla zagwarantowania ustanowienia i rozwoju wspólnego rynku, o którym mowa w art. 3, jako jednego z głównych działań opracowywanych przez Wspólnotę do osiągnięcia tych celów.

Należy tak samo zauważyć, że Traktat zawiera także inne przepisy, w których wprowadza pojęcie "zbliżania ustawodawstwa", a wśród nich: art. 3 ust. 1 lit. (h)[2] i art. 94[3], które nie odnoszą są szczegółowo do spraw podatkowych, a jedynie dotyczą "harmonizacji przepisów prawa”, jako środka lub środków mających na celu doprowadzenie do utworzenia i rozwoju wspólnego rynku. Jakkolwiek przepisy te nie odnoszą się do opodatkowania, można stwierdzić, że są one podstawą prawną uzasadniającą harmonizację podatkową w zakresie podatków bezpośrednich.

Z drugiej strony, art. 93 Traktatu poświęcony jest wyłącznie podatkom obrotowym, akcyzie i innym podatkom pośrednim. Jednak harmonizacja, nie jest celem samym w sobie, jest narzędziem do zapewnienia ustanowienia i rozwoju wspólnego rynku. Korzystanie z harmonizacji, przez Radę i Komisję, jest uzasadnione tylko wtedy, gdy jest ona niezbędna, dla osiągnięcia zakładanego celu.

Obecnie nie istnieją żadne ograniczenia dotyczące rodzaju zasad, które mają być wprowadzone w odniesieniu do harmonizacji podatków pośrednich, ale musimy zwrócić uwagę na dyrektywy, jako instrument najczęściej wykorzystywany do tego celu.

We wszystkich powyższych kwestiach można stwierdzić, że pojęcie "harmonizacji podatkowej" odnosi się do "koordynacji lub zbliżenia" przepisów odnoszących się do opodatkowania, szczególnie tych ustanowionych przez państwa członkowskie UE, natomiast nie pociąga to za sobą homogenizacji lub ujednolicenia ustawodawstwa.

Istnienie pewnych jednolitości przepisów dotyczących podatku od wartości dodanej (VAT) oraz podatku akcyzowego ma zasadnicze znaczenie dla dobrego rozwoju UE. Jest oczywiste, że ewentualne różnice w podatku VAT lub akcyzie na paliwa, napoje alkoholowe i papierosy mogą zakłócać konkurencję, ale nawet i w tym zakresie dopuszcza się pewien margines do poszanowania różnic kulturowych.

Stawki minimalne:

UE ustanowiła minimalne stawki jako środek sprzyjający uczciwej konkurencji, a ponadto celem zachęcenia do oszczędzania energii i wykorzystania przyjaznych dla środowiska źródeł energii; te minimalne stawki są ustalone na olej gazowy, gaz ziemny, energię elektryczną i węgiel. Niemniej jednak, należy wyjaśnić, że systemy są wystarczająco elastyczne, aby umożliwić ich dostosowanie do specjalnych okoliczności krajowych.

Ponadto, doszło do porozumienia w sprawie minimalnej stawki podatku VAT, przyjęta 15% stawka stosowana jest dla większości towarów i usług, z pewnymi wyjątkami. Niemniej jednak wyższa jednolita stawka może zostać wprowadzona na tak długo, jak przestrzegane są pewne ograniczenia. Podobnie, istnieją mniejsze stawki i zwolnienia dla kilku produktów[4], jest to zwykle ograniczone do towarów i usług, które nie konkurują z towarami lub usługami z innego państwa członkowskiego.

UE dokłada wszelkich starań, aby ograniczyć do minimum wyjątki, w celu uniknięcia zakłóceń na wspólnym rynku, w celu uniknięcia nadużyć finansowych i kosztów transakcji handlowych, które mogłyby zostać zwiększone ze względu na skomplikowany system. Mając powyższe na uwadze, uproszczenia i walka z nadużyciami, wraz z wdrażaniem usprawnień technologicznych (np. zakupy elektroniczne, programy komputerowe, etc.) stają się priorytetem dla UE.

Aż do tej chwili, zakupy trans-graniczne dokonywane drogą elektroniczną w ramach UE są opodatkowane podatkiem VAT według stawki obowiązującej w kraju nabycia, stanowiąc tym samym wyjątek od zasady opodatkowania VAT, która stwierdza, że podatek VAT jest pobierany w kraju konsumpcji. Wyjątek ten nie zaniepokoił zbytnio UE, pomimo rosnącej aktywności handlu elektronicznego, która znalazła się u podstaw obecnej debaty na temat możliwych zakłóceń i zapoczątkowała nową europejską debatę na temat aktualizacji przepisów w celu zdefiniowania tych transakcji, jako zakupów lokalnych.

--------------------------------------------------
[1] „Rada, stanowiąc jednomyślnie na wniosek Komisji i po konsultacji z Parlamentem Europejskim oraz Komitetem Ekonomiczno-Społecznym, uchwala przepisy dotyczące harmonizacji ustawodawstwa odnoszących się do podatków obrotowych, akcyzy i innych podatków pośrednich w zakresie, w jakim harmonizacja ta jest niezbędna do zapewnienia ustanowienia i funkcjonowania rynku wewnętrznego w terminie przewidzianym w artykule 14”.

[2] „W celu realizacji zadań określonych w artykule 2 działalność Wspólnoty obejmuje, na warunkach i zgodnie z harmonogramem przewidzianym w niniejszym Traktacie: (…) lit. h) zbliżanie ustawodawstw krajowych w stopniu koniecznym do funkcjonowania wspólnego rynku”.

[3] „Rada, stanowiąc jednomyślnie na wniosek Komisji i po konsultacji z Parlamentem Europejskim i Komitetem Ekonomiczno-Społecznym, uchwala dyrektywy w celu zbliżenia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych Państw Członkowskich, które mają bezpośredni wpływ na ustanowienie lub funkcjonowanie wspólnego rynku”.

[4] Posiłki w Restauracjach, podstawowe dobra do codziennego użytku, żywność i lekarstwa.