Ochrona Konsumentów

Ewolucja prawa ochrony konsumentów w Unii Europejskiej

(Elwira Macierzyńska-Franaszczyk)

1. Wprowadzenie

Problematyka prawnej ochrony konsumentów zarysowała się w Unii Europejskiej w latach siedemdziesiątych XX wieku jako element unijnej strategii gospodarczej. Od tamtej pory, ponad trzydziestoletni okres ewolucji przeprowadził ją od gospodarczo-politycznego instrumentu rynkowego do autonomicznej polityki wspólnotowej, mającej swoje traktatowe źródło[1] i postrzeganej aktualnie w roli katalizatora[2] prawnych reform Unii Europejskiej. Dzisiejszą pozycję polityki konsumenckiej w Unii Europejskiej najlepiej wyraża i uzasadnia poziom transakcji z udziałem konsumentów w generowaniu PKB, wynoszący 58%.[3]

Konsumenci stanowią siłę napędową niezbędną dla realizacji kolejnych etapów rozwoju rynku wewnętrznego Unii, wśród których wskazywane są wzmocnienie trans-graniczności rynku wewnętrznego oraz jego konkurencyjności na polu międzynarodowym. Równoległym wyzwaniem dla wspólnotowej polityki jest wsparcie konsumenckiego wymiaru rynku wewnętrznego, realizowane poprzez „wzmocnienie pozycji konsumentów, polepszenie ich dobrobytu oraz zapewnienie ich skutecznej ochrony”.[4]

Na przestrzeni lat zmianie uległ sposób definiowania konsumentów jako uczestników wspólnego rynku. Dominujący początkowo wymiar gospodarczy pozycjonujący konsumentów jako cel działań rynkowych, poddany został modyfikacji pozwalającej na postrzegania konsumentów w roli ogniwa spajającego rynek i warunkującego w znacznej mierze jego rozwój. Ostatecznie konsumenci zostali wypromowani do rangi podmiotów prawa konsumenckiego, których ochronie poświęcono zespół odrębnych regulacji prawnych. Od 1992 r. ochrona konsumentów, której motywy pozostają nadal w ścisłym związku z procesem gospodarczego jednoczenia Unii Europejskiej, zajęła miejsce wśród autonomicznych polityk Unii, a jej prawne aspekty zaczęto wprowadzać także do innych polityk wspólnotowych.

Europejska polityka ochrony konsumentów zasadniczo wynika z mariażu czynników natury politycznej, ekonomicznej i prawnej. Prawo ochrony konsumentów zostało bezsprzecznie stworzone, aby wspierać proces niwelowania ekonomicznych i socjalnych problemów[5] wspólnego rynku. Obecny kształt polityki konsumenckiej wiąże argumenty ochrony konsumentów z argumentami rozwoju unijnego rynku, uzasadniając to połączenie potrzebą zapewnienia jednolitej, na obszarze całej Unii, ochrony konsumentów, będących ważnym ogniwem trans-granicznego obrotu.

Specyfika podmiotowa i przedmiotowy zakres regulacji prawa ochrony konsumentów uzasadnia siłę jego oddziaływania na wewnętrznym rynku. Znaczenie prawa ochrony konsumentów w Unii Europejskiej najtrafniej wydaje się podkreślać uzasadnienie Komisji Europejskiej ujęte w Zielonej Księdze w sprawie przeglądu dorobku wspólnotowego w dziedzinie praw konsumenta z 2007 r., wskazujące jako cel reformy ustawodawstwa konsumenckiego „stworzenie rzeczywistego wewnętrznego rynku konsumenta, opartego na właściwym zrównoważeniu wysokiego poziomu ochrony praw konsumenta z konkurencyjnością przedsiębiorstw”.[6]

------------------------------------------------
[1] Title XI, Art 129a of the Treaty on European Union together with the Complete Text of the Treaty Establishing the European Community, Maastricht on 7 February 1992, O. J. C No. 224/01, 31.08.1992.

[2] E. Hondius, The Notion of Consumer: European Union versus Member States, Sydney Law Review 2006, Vol. 28, s. 89.

[3] Por. Sprawozdanie okresowe na wiosenny szczyt Rady Europejskiej Wspólny rynek dla obywateli, KOM(2007) 60, 21.02.2007.

[4] Tak zatytułowany został Komunikat Komisji do Rady, Parlamentu Europejskiego i Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego wyrażający Strategię polityki konsumenckiej UE na lata 2007-2013; KOM(2007) 99 wersja ostateczna, 13.03.2007.

[5] N. Reich, Diverse Approaches to Consumer Protection, Journal of Consumer Policy 1992, Vol. 14, s. 267.

[6] COM (2006) 744 wersja ostateczna, s. 3.