Prawo Własności Intelektualnej

WPROWADZENIE

Powstaje pytanie czy krajowe i regionalne systemy własności intelektualnej na świecie powinny być zharmonizowane, tak aby zasady rządzące standardami ochrony własności intelektualnej oraz egzekwowanie tych zasad były wszędzie identyczne? Czy też normą powinno być zróżnicowanie, tak aby jurysdykcja każdego państwa mogła dostosować właściwość systemów własności intelektualnej do postrzeganego przez nie interesu gospodarczego i społecznego, jakkolwiek znacząco systemy te różniłyby się wówczas od systemów, powiedzmy, ze Stanów Zjednoczonych lub Wspólnoty Europejskiej? Niniejszy dokument nie próbuje odpowiedzieć na pytanie czy silne[1], średnie lub słabe normy ochrony i egzekwowania własności intelektualnej są najlepsze dla krajów na określonym poziomie rozwoju gospodarczego i społecznego. W kilku innych badaniach[2] próbowano poruszać te kwestie. Pytanie które próbuje postawić niniejszy dokument, dotyczy stopnia ochrony własności intelektualnej, jaki rozwijające się kraje powinny zapewnić w stosunku do innych państw, szczególnie tych, które są bogatsze.

Historia nie dowodzi, że zróżnicowanie jest lepsze niż harmonizacja. W rzeczy samej, jest prawdopodobnie błędem oczekiwanie, że przeszłość powie nam coś rozstrzygającego o teraźniejszości, nie mówiąc już o jakimkolwiek przewidywaniu przyszłości. Niniejszy dokument również nie przekonuje, że silna ochrona prawna własności intelektualnej z pewnością jest zła dla biednych państw, ani też, że słaba ochrona czy też jej zupełny brak jest znacznie lepszym rozwiązaniem[3]. W każdym bądź razie, geografia innowacji i kreatywności w żadnym stopniu nie mieści się w, stosowanym zazwyczaj do odróżnienia regionów rozwiniętych od rozwijających się, podziale świata na północ-południe. W rzeczywistości, nawet w obrębie tego samego kraju jeden rozwijający się sektor przemysłu, tak jak sektor rozrywkowy czy produkcja filmów fabularnych, może dobrze prosperować, podczas gdy inny, tak jak np. przemysł farmaceutyczny, może pozostawać daleko w tyle[4]. Jednakże na podstawie danych historycznych niniejszy dokument poddaje pod wątpliwość pogląd, że zharmonizowanie patentów i systemów prawa autorskiego jest zjawiskiem korzystnym, jeśli chodzi o zmniejszanie różnic w zamożności między krajami bogatymi i biednymi[5].

Dokument wyjaśnia w jaki sposób priorytet osiągnięcia minimalnych standardów ochrony i stosowania obowiązujących praw własności intelektualnej zastąpiony został globalnym trendem harmonizacji własności intelektualnej w zakresie patentów. Dokument wskazuje również strategie przyjęte w celu przyspieszenia i pogłębienia tych procesów. Ponadto dokument zamierza również wykazać jak bardzo ważny jest to proces i jakie znaczenie gospodarcze osiąga. Możliwości krajów rozwijających się w zakresie dostosowania zasad ochrony własności intelektualnej do potrzeb rozwojowych stają się coraz mniejsze, o ile nie zostały jeszcze zupełnie wyeliminowane. Jest to sytuacja, która powinna być postrzegana jako niezwykle niepokojąca, jeśli nie alarmująca.

Dokumenty patentowe są jednym z najbardziej wyczerpujących źródeł danych na temat rozwoju technologii. Jako takie stanowią unikalne źródło informacji dla analizy i monitorowania osiągnięć technologicznych. Wskaźniki patentowe są obecnie wykorzystywane przez przedsiębiorstwa, świat polityki i agencje rządowe, zarówno do oceny postępu technologicznego na poziomie regionów, państw, dziedzin, jak i konkretnych podmiotów, takich jak: przedsiębiorstwa, uniwersytety i wynalazcy indywidualni.

Niniejszy dokument dostarcza licznych przykładów wskazujących jak często dzisiejsze kraje rozwinięte zapewniają słabszy reżim ochrony własności intelektualnej, niż reżim gwarantowany w krajach bardziej zaawansowanych technologicznie, do których poziomu ochrony starają się dążyć. Dokument podkreśla znaczenie różnic pomiędzy krajowymi regulacjami patentowymi. Wnioski zawarte w niniejszym opracowaniu poddają pod rozwagę znaczenie współczesnej polityki, dwustronnych negocjacji i międzyrządowych narad w przedmiocie własności patentowej.

-----------------------------------------------------------------------------

[1] ‘Strong’ is meant to refer to the extent of enforceability of the IP rights and to indicate the absence—or at least relative lack—of exceptions to patentability by subject matter or technological field.

[2] See Commission on Intellectual Property Rights, Integrating Intellectual Property Rights and Development Policy. Report of the Commission on Intellectual Property Rights, Commission on Intellectual Property Rights, London, 2002; Graham Dutfield (lead author), Intellectual Property Rights: Implications for Development, United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD) and International Centre for Trade and Sustainable Development (ICTSD), Geneva, 2003. Both documents can be taken as supporting the view that international IP rules are too inflexible to accommodate the development needs of each country. For an alternative view see R. Sherwood, ‘Why a uniform intellectual property system makes sense for the world’, in Mitchel B. Wallerstein, Mary E. Mogee and Roberta A. Schoen (eds), Global Dimensions of Intellectual Property Rights in Science and Technology, National Academy Press, Washington, DC, 1993.

[3] It is worth mentioning here that India’s film industry does not appear to have been disadvantaged by the fact that India had a copyright regime which was Berne Convention-compliant for much of the twentieth century.

[4] One could also mention here that many developing countries are well-endowed in terms of traditional knowledge, innovations, technologies and cultural works and expressions.

[5] For a very different analysis that comes to the same conclusions, see K. E. Maskus and J. H. Reichman, ‘The globalization of private knowledge goods and the privatization of global public goods’, Journal of International Economic Law, 7, 2, 2004, pp. 279–320.