Devlet yardımının İzin verilebilirliği

Yukarıda bahsedildiği gibi, 87(1) maddesi devlet yardımının genel yasaklanmasından bahseder. Aynı zamanda maddenin düzenlemesi anlaşmada bazı durumlarda devlet yardımına izin verildiğini ve bu durumlarda 87(1) Maddenin uygulanamaz olduğunu gösteriyor. Devlet yardımı rekabete zarar verse de, yine de bazı durumlarda AB’nin amaçlarına ulaşması için ve ekonomisini geliştirmesi için gereklidir. Örneğin, devlet yardımı üye ülkeler arasındaki sosyo-ekonomik farklılıklar göz önüne alındığında üye ülkeler arasında ekonomik ve sosyal bir uyum sağlamak için gereklidir[52]. Komisyonun görevi devlet yardımı planlarını ve bunların ortak AB çıkarlarına uygunluğunu incelemektir.

Devlet yardımının kullanılabilirliği en geniş olarak 87(2) ve (3) maddelerde, devlet yardımına izin verilen temelden bahsederken düzenlenmiştir.

“2. Aşağıdakiler ortak pazarla bağdaşmalıdır:

(a) ilgili ürünün kaynağı ile ilgili bir ayrım olmaksızın bireysel tüketicilere verilen sosyal bir yapıya sahip olan yardım ;

(b) doğal felaketler yada istisnai durumların neden olduğu zararları onarmak için verilen yardım;

(c) Almanya’nın ayrılmasından etkilenen Almanya Federal Cumhuriyet’inin belirli bölegelerinin ekonomisine verilen yardım, çünkü böyle bir yardım bu ayrılmadan kaynaklanan ekonomik dezavantajları gidermek için gereklidir.

3. Aşağıdakilerin ortak pazarla bağdaştığı düşünülebilir:

(a) yaşam standardının anormal düşük olduğu yada çok ciddi işsizliğin olduğu bölgelerin ekonomik gelişmesi için verilen yardım;

(b) Ortak Avrupa çıkarına olan bir projenin gerçekleştirilmesi için yada üye ülkelerden birindeki ciddi ekonomik bir sıkıntıyı gidermek için kullanılan yardım;

(c) Ortak pazarın çıkarlarının aksine Topluluktaki rakabeti yada ticaret koşullarını ciddi biçimde etkilemeyecek belirli ekonomik faaliyetlerin yada belirli ekonomik alanların gelişmesi için verilen yardım;

(d) Ortak pazarın çıkarlarının aksine Topluluktaki rakabeti yada ticaret koşullarını ciddi biçimde etkilemeyecek alanlarda kültür ve mirasın korunmasına destek için verilen yardım;

(e) Diğer yardım kategorileri Komisyon’un teklifi üzerine uzman bir çoğunlukla hareket eden Konseyin kararıyla belirlenebilir.”

Her iki tarafında düzenlemeleri değerlendirilerek, izin verilebilir devlet yardımı çeşitleri ikiye ayrılabilir:

a) Ortak pazarla bağdaşır (87(2). madde)- bu bölümde bahsedilen temele dayalı yardım daima ortak pazarla bağdaşacaktır;

b) Ortak pazarla bağdaşabilir (87(3) madde) – böyle bir devlet yardımınnın ortak pazara uygunluğu için, Komisyon tüm özelliklerinin değerlendirilmesinden sonra karar verir

Devletin, devlet yardımı planlamasındaki temele bakmaksızın, gerekliliği ve ortak pazarın çıkarlarıyla uygunluğu ve var olan rekabete etkisi değerlendirilmelidir. Bu amaçla, ölçülülük testi[53] olarak isimlendirilen test yapılmalıdır:

1) Planlanan devlet yardımının yasallığı -devlet yardımının planlanan faaliyetleri 87(1) maddesinin nitelemesiyle uyuşuyormu ve her şeyden önce 87. maddenin amacı ile uyuşuyor mu.. Planlanan faaliyetlerin Avrupa Torluluğu hukukundaki devlet yardımına ilişkin yasal düzenlemelere uygun değil mi, belirli bir işletme üzerine yoğunlaşmayan genel bir devlet politikasının gerçekleşmesi için özellikler var mı;

2) Devlet yardımı için gerçek gereklilik. Devlet yardımının planlanma sebebi olan belirli Pazar katılımcıları ve var olan durum, onların böyle bir elemeyle ilgili olup olmadıkları incelenmelidir. Eğer Pazar katılımcıları durumu ortadan kaldırabilirlerse, devlet yardımına izin verilmez. Pazar katılımcılarının durumu ortadan kaldırmak yada geliştirmekle ilgilenemeyeceği sektörlerden biri çevresel koruma ve bakımı için gerekli koşullardır;

3) Amaçlara ulaşılabilirlik. 87(2) yada (3). maddelerinde verilmiş ve ifade edilmiş amaçlara planlar faaliyetler sayesinde ulaşılıp ulaşılamayacağı değerlendirilmelidir. Devlet yardımı hiç bir şekilde sadec kâr elde etme amaçlı olamaz. Devlet yardımı ekonomik olmayan faaliyetlerin sonuçlarını ortadan kaldırmak için kullanıldığında hoş karşılanmaz ve bu faaliyetin nedenlerini düzenlemez (örneğin, kaynakların fiyatlarındaki artışı karşılamak için kullanılan harcamalar);

4) Avrupa Topluluğu ortak pazarının yararı. Planlanan devlet yardımının yararı devlet yardımının ve rekabetin bozulmasının neden olduğu kayıplarından daha büyük olmalıdır.

2 ve 3. bölümlerde belirtilen temel prensipler birleşitirilerek, devlet yardımı şöyle gruplara ayrılabilir:

1) Aşağıdaki faaliyetlerin gerçekleşmesi için verilen yardım. Bu yardım daha detaylı olarak bölümlere ayrılabilir:

a) Araştırma ve teknolojinin gelişmesi için verilen yardım.

Bu yardım için temel prensip (3) (b) bölümündedir: AB Antlaşması’nın 3. maddesine uyan teknolojik gelişmeler Topluluğun çıkarınadır. Fakat araştırmalar için yardım devlet işletmeleri için gizli yardım olabilir. Bu nedenle ilk olarak belirli bir yardımın 1. bölümdeki devlet yardımı ile ilgili gerekli koşullara ve genel politikaya uygunluğu değerlendirilmelidir. Tam olarak Topluluğun çıkarlarına ve Komisyon tarafından belirtilen aşağıdaki kritere uygun olmalıdır: Projenin türü, yarar sağlayan kısıim, devlet yardımının yoğunluğu ne, projenin sonuçlanması için koşullar neler. Gruplarca işletmeden sadece bir işletme için yarar sağlanması amaçlanamaz.

b) İstihtam, eğitim ve çalışma koşullarının geliştirilmesi

Bu yardımın temel prensibi Antlaşma’nın 3. maddesinde yer almaktadır, Topluluğun amaçlarının yanı sıra, Topluluğun çıkarları ile bağdaşan va 87(1) maddesi ile bağlantılı olmayan yardım: devlet sosyal sigorta ödemelerinin azaltılması; pazara bazı işçi çeşitlerinin dahil edilmesi için kurallar (işsiz, vasıfsız, tecrübesiz işçiler); niteliklerin artırılması ve eğitilmesi; normatif prensibin yaratılması.

87(1)’e uyan fakat izin verilen yardım:

- daha çok çalışma alanı yaratmak

- var olan çalışma alanlarını korumak.

Aynı zamanda, bu kuralların uzun vadeli etkilere sahip olması, etkisinin kısa sürede bitmesi ve sorunları komşu ülkelere aktarmayacağı değerlendirilmelidir.

c) Çevreyi koruma

Daha önceki durumlarda olduğu gibi, böyle bir yardımın Topluluğun çıkarlarına uygunluğu ve ölçülülük testine uygunluğu değerlendirilmelidir.

d) Kriz durumunun önlenmesi ve yeniden yapılandırmanın sağlanması

Bu yardım türü 87(2) (b) ve 87 (3) (b) ve (c) maddelerine uygundur. Bu yardım daha önceki “mağduriyetleri” telafi etmek için verilebilir ve yenilenme için minumum miktar gözetilir. Doğal bir afet her gün olamayacağı gibi, don, kuraklık gibi doğal olaylarda oldukça sık olabilir ve sadece Pazar katılımcılarının küçük bir kısmı için kayıplara neden olur.

2) Bölgesel Devlet yardımı

Bu yardım türü 87(2)(c) ve 87(3) (a) maddelerinde yer alır. İlki almanya’daki bölgelere yardım hakkındadır. Fakat artık bu norm güncelliğini kaybetmiştir ve (3) bölümdeki daha başarılı noktalar uygulanmalıdır. Fakat bunun varlığı üye ülkeler arasında haksız bir durum yaratır, çünkü Almanya, diğer gelişmiş üye ülkelerle karşılaştırıldığında belirli bölgelere AB pazarı gelişme seviyesi ile karşılaştırma yapmaksızın sadce yerel pazarıyla karşılaştırarak yardım yapmak için yasal temel prensiplere sahiptir. (3). bölümdeki maddeler fakir bölgeler için yardım sağlar. Bu maddelere uygun olarak yardım uygulamak için aşağıdaki kriterler incelenmelidir:

a) Destelenecek bölge “ hayat seviyesinin çok düşük olduğu yada yüksek bir işsizliğin olduğu bölge” tanımına uygun mu? Bu terimle uygunluğu belirlemek için sadece belirli bir ülkedeki bu bölgedeki gelişme değil tüm AB’deki gelişme incelenmelidir. Bu kesinlikle en gelişmiş ülkelerin daha fakir bölgelerine devlet yardımı vermelerinde bazı zorluklar yaratır, çünkü yeni üye ülkelerle karşılaştırıldığında onlar oldukça gelişmişlerdir.

b) Devlet yardımı çeşitli bölgelerdeki gelişme farklılıkları nedeniyle azalır mı? (adalar, kırsal alanlar)

c) Verilen devlet yardımı pazarda var olan rekabete zarar vermeyecek mi?

3) Sektörler için sağlanan devlet yardımı

Bu yardım rekabete en çok zarar veren yardım türü olarak düşünülebilir. Çünkü direk olarak ticari faaliyetleri etkiler. Bu yardım (3) (c) kısmına uygun olarak yapılabilir. Genel olarak bu yardım ölçülülük testine göre yapılmalıdır. Komisyon uygulanmasının zor olduğunu dikkate alarak, farklı sektörler için özel düzenlemeler hazırlamıştır: Gemi inşa; çelik, kömür ve araç sanayisi; demir yolları ve deniz trafiği; tarım; balıkçılık. Değerlendirmesi antlaşmaya göre yapılan sektörler sadece finans ve hizmettir.

--------------------------------------------
52. EC Treatya 2.articles// EC Foundation Treaty as of 1957. Consolidated version. OJ 321 29.12.2006.
53. Evans A. EC Law of State Aid. Oxford: Clarendon Press, 1997., p.110.