Konsantrasyon Kontrolü İşletmesi

1. konsantrasyon kontrolünün yasal düzenlemesi

İşletme konsantrasyon kontrolü hâkim durumu kötüye kullanmadan uzak durmanın ya da tasfiye etmenin olasılıklarından biridir. Konsantrasyon kontrolü farklı bir yönetim aktivitesidir. 82. madde var olan hâkim durumun kötüye kullanılmasının yasaklanmasından bahsetmektedir. Bu nedenle yukarıda bahsedilen müessenin tüm düzenlemesi bu tarz bir durumun ve kötüye kullanılmasının tesbitini amaçlar. Fakat komisyon işletmelerin hâkim duruma sadece başarılı ekonomik faaliyetlerle değil aynı zamanda şirket birleşmeleri ile de ulaşabileceğine dikkat çekmiştir. Böyle bir durumda, hâkim durum hemen gerçejkelşir. Çünkü pazarda bir kaç rakip azalır ve rakabet azalır. Her iki durumda da kontrol kurumu tarafından ek kontrol talep edilir. Konsantrasyonun kontrolünün yasal temeli olarak 82. madde kullanılır. 1986’ya kadar konsantrasyon kontrolü için tek yasal kaynaktı. Bu, komisyonun onun işlevlerini farketmelerinde pek çok probleme neden oldu. Anlaşmaya 82. maddenin konulması hâkim durumun zaten bulunduğu anlamına gelir. Fakat hâkim durumu engellemek için bu maddenin kullanılması zordur. Konsantrasyonun kontrolü, her iki yasal faaliyetin amacı da aynı - hâkim durumun kötüye kullanılması durumunda rekabetin zarar görmesini engellemek- olsa da hâkim durum yaratılmadan önce bile yasal aktivitelere yardım eder. Bu nedenle konsantrasyonun kontrolü sırasında 82. maddenin kullanılmasını haklı çıkartır. Aynı zamanda, Komisyon hâkim olmayan 2 işletmenin birleşmesi için 82. maddeyi kullanmaya çekinmektedir. Çünkü bu kuşku uyandıracaktır. 1989’a kadar Komsiyon sadece bir işletme hâkim bir işletme ile birleştiğinde gözden geçirmiştir. 82. madde kontrolün prosedürü hakkında bilgi vermez, Komsiyonun karaları için yasal temel oluşturmaz. Bu nedenle mahkemeya başvurmak için bir dayanak yoktur. 1989’da Meclis 4064/1989[41] numaralı birleşmeyi, kriterini, Komisyon’un yetkilerini ve prosedürlerini tanımlayan, bir düzenlemeyi uygulamaya koydu. Böylece bununla rekabet mevzuatının en çok tartışılan yasal esaslarından biri yapılmış oldu . 2004’de bu düzenleme, bir önecki düzenlemenin yasal özelliklerini geliştiren 139/2004[42] numaralı düzenleme ile değiştirdi.

2. Konsantrasyonun tanımı

139/2004 nolu düzenlemenin 3(1). Bendi konsantrasyonu tanımlar:

“1. Bir konsantrasyon, aşağıdaki nedenler sonucunda kalıcı bir temelde kontrol değişiklikleri ortaya çıktığı taktirde oluşur. Bu nedenler;

(a) iki yada daha fazla önce bağımsız olan işletmenin yada işletmelerin bölümlerinin birleşmesi, yada

(b) hali hazırda bir işletmeyi kontrol eden insan yada insanların, yada bir veya daha fazla işletmenin hisse senedi, tahviller yada mal varlığını satın alarak yada sözleşmeyle ya da her hangi bir vasıtayla bir yada daha fazla işletmenin tümünün yada bazı bölümlerinin direk yada dolaylı kontrolünün kazanılması.

Düzenleme önemli ölçüde farlı olan iki tip konsantrasyona izin verir. A) kısmı konsantrasyonu oldukça sert hatlarla tanımlar çünkü bunun sonucu olarak şirketlerin yada bölümlerinin bir araya gelmesi sonucu oluşan yasal varlığın, yapısal ünitelerinin yasal tasfiyesi gündeme gelir çünkü başka bir yasal varlığın parçası haline gelirler.

Fakat b) kısmı yasal varlığın yada parçalarının tasfiyesiyle ilgili olmayan daha çok işletmelerin kontrol altına alınmasıyla ilgili daha geniş konsantrasyon olasılıkları sunar. Bu bent aslında kontrolü ele geçirmenin iki yolundan bahseder, irtifak yada mülkiyet hakları ve sözleşmeden doğan haklar. Fakat b) bölümünün düzenlemesi açıktır ve farklı kontrol sağlama yollarına izin verir. Bu nedenle, Komisyon bu normu düzenlemede özel olarak bahsedilmeyen ancak uygulamada mümkün olan davalara da uygulayabilir. Etkinin miktarı etki araçlarını ikiye ayıran düzenlemenin 3(2) bendinde belirtilmektedir; sahiplik yada işletmenin değerli evraklarının hepsini yada bir kısmını kullanma hakkı ve işletmenin karar organlarının oluşturulması, oylamaları yada kararları üzerinde kesin etki sağlayan haklar yada kontratlar. Kontrol edilen minumum hisse miktarı belirtilmemiştir. Çünkü farklılık gösterebilir.

3. Konsantrasyon Kriteri - “Avrupa boyutu”

Konsantarsyon kontrol normları birleşmek isteyen her işletmeye uygulanamaz. Bu düzenleme AB tüzük seviyesinde olmasına rağmen, bu mekanizma dünyanın neresinde olursa olsun AB’de Pazar payı olan dünyadaki her işletme için uygulanabilir. Ayrıca bu durumda kriter de belirtilir. Çünkü AB anlaşmasının 82. maddesine göre hâkim işletmenin faaliyetleri ülke içi ticareti veya tüm pazarı ya da pazarın önemli bir parçasını etkilemelidir. Konsantarsyonun kontrolündeki bu kriterin miktarı “toplum boyutu” olarak isimlendirilir, ve 1(2,3) maddede belirtilen mali boyut çok önemlidir:

“2. Aşağıdaki özellliklere sahipse bir konsantrasyonun Topluluk boyutu vardır:

(a) ilgili tüm işletmelerin bütün dünyadaki toplam cirosu 5000 milyon Eurodan fazlaysa, ve

(b) eğer ilgili işletmelerden her biri toplu kamu cirosunun üçte ikisinden fazlasını sağlayamazsa, ilgili her bir işletmenin yada en azından ikisinin toplam cirosu 250 milyon eurodan fazlaysa,

3. İkinci fıkrada belirtilen özellikleri karşılamayan bir konsantrasyon eğer aşağıdaki özelliklere sahipse bir Topluluk boyutu vardır:

(a) ilgili tüm işletmelerin toplam dünya çapındaki cirosu 250 milyon eurodan fazladır;

(b) en azından 3 üye ülkeden her birinde tüm işletmelerin toplam cirosu 100 milyon Eurodan fazladır.

(c)- (b) de belirtilen sebeple dahil en az 3 üye ülkeden her birinde, ilgili işletmelerin en az ikisinin toplam cirosu 25 milyon Euro’dan fazladır ve

(d) ilgili işletmelerin en az ikisinden her birinin toplam Topluluk çapındaki cirosu 100 milyon Euro’dan fazladır.

Eğer ilgili işletmelerden her biri tek yada aynı üye ülkedeki Topluluk çapındaki toplam cironun üçte ikisinden fazla değilse.”

1. maddede “Topluluk boyutu” olarak bahsedilen değerlendirme kriterinin önemli özellikleri :

1) Ortak pazardaki ilgili işletmelerin dünya çapındaki toplam cirosu gereklidir. Ki bu bir kaç işletmenin tam olarak birleştiği pazardaki ortak etkisiyle birlikte Topluluk’un düzenlemesinde ( 2(b) bölüm ve 3(b,d) bölüm) olması gerektiğini kanıtlar.

2) Ortak pazarda cirosu olan işletmeler ve bu cironun bir çok ülkedeki değişimi ( 2(b) bölüm ve 3(b,c,d) bölüm)

Her iki özellik de, ülke içi ticaretle ilgili Topluluktaki hâkim durumun kötüye kullanılmasının olası bir davranışını bulmak için gereklidir. Bir kaç üye ülkenin pazarlarındaki işletmelerin katılma talebi, ayrıca önemli bir ciro belirli bir birleşme işletminin komisyonun kontrolü altında yapılmasına neden olur. Çünkü bir kaç üye ülkeyi içermektedir. Tam aksi bir durumda, eğer ortak pazara katılımları sadece bir üye ülkeyle sınırlıysa ulusal rekabet gözetim kurumunun yetkisindedir.

--------------------------------------------