Hâkim pozisyon terimi

Madde 82 hâkim pozisyon terimini tanımlamamaktadır çünkü aslında sadece hâkim pozisyonun kurulmasından sonra uygulanabilirdir. Ama Antlaşma maddesi 2 hâkimiyet ihtimalinden bahsetmektedir - birincisi hâkim teşebbüs ve hâkim olan birçok teşebbüs.

İlk olarak birçok işletmenin hâkimiyet ihtimalini inceleyelim, çünkü daha önce analiz edilmiş olan birlikte planlanmış uygulama ile en yakından bağlantılıdır. Mahkeme Komisyonun piyasada az sayıda satıcıdan oluşan tekellerin hakimiyeti hakkındaki görüşünü reddetmiş olmasına rağmen (örneğin, İtalyan Düz Cam Karteli Re[29] davası) yine de Madde 82’nin anlamında birçok şirketin hâkim bir pozisyon meydana getirebileceğini savunan bir görüş mevcuttur. Ana ve yavru şirketler (anonim şirketler) tek bir piyasa katılımcısı olarak değerlendirilmektedirler ve Madde 82 her zaman uygulanabilmektedir. Ama farklı muameleye tabi olmayan şirketlerin birleşmesi için her iki madde de uygulanabilir. Eğer birlikte planlanmış uygulama ile ilgili bir anlaşma mevcutsa, o halde Madde 81 uygulanabilir. Çünkü belirli bir alanda ortaya çıkmaktadır ama diğer alanlarda işletmeler rekabet etmeye devam ederler. Ama eğer teşebbüslerden oluşan bu birlik sadece piyasadaki ortak hâkimiyeti kötüye kullanıyorlarsa, Madde 82 uygulanabilir.

                        Madde 82                                                      

Hem Madde 81 hem Madde 82

Madde 82’de hiçbir istisna tanınmamaktadır. Temeli her iki suçun sonuçlarında ve ortak pazarın amaçlarına uygunluklarındadır. Anlaşma, başlangıçta Madde 81’in koşullarına uygun olmamasına rağmen, ayrıca piyasanın gelişimini de destekleyebilir. Ama hâkim pozisyonun kötüye kullanılması hiçbir şekilde normal piyasa uygulamasıyla bağlantılı değildir.

Bir işletmenin hâkimiyeti en popüler olanı değildir. Madde 82’nin hükümleri ancak hâkim pozisyonun önceden varlığı halinde uygulanabilirdir. İşletmeler piyasada hâkimiyeti normal bir gelişim şeklinde elde edebilirlecekleri için kötüye kullanma olmaksızın hâkimiyete izin verilmektedir .

AB’de mevcut olan 2 farklı hâkim pozisyon terimini analiz edelim. Letonya Rekabet Kanununun 1. Maddesinde:

“Hâkim pozisyon” –, konuyla ilgili bu piyasada eğer bu gibi katılımcı veya katılımcıların pazar payı en azından yüzde 40 ise ve eğer bu gibi bir katılımcı veya katılımcılar rakiplerden, müşterilerden veya tüketicilerden tamamen veya kısmen bağımsız olarak yeterince uzun bir zaman dilimi boyunca konuyla ilgili herhangi bir piyasadaki rekabeti önemli ölçüde engelleme, sınırlandırma veya bozma kapasitesine sahiplerse bir piyasa katılımcısının veya birçok piyasa katılımcısının konuyla ilgili bir piyasadaki ekonomik (ticari) pozisyonudur”[30] denilmektedir.

Ama ECJ hâkim pozisyonun en başarılı tanımı United Brands[31](Birleştirilmiş Markalar) davasında:

“RAKİPLERİNDEN, MÜŞTERİLERİNDEN VE NİHAYETİNDE TÜKETİCİLERİNDEN HİSSEDİLİR DERECEDE BAĞIMSIZ OLARAK HAREKET ETME GÜCÜ VEREREK UYGUN BİR PİYASADA SÜRDÜRÜLMEKTE OLAN ETKİN REKABETİN ENGELLENMESİNE OLANAK SAĞLAYAN BİR TEŞEBBÜS TARAFINDAN YARARLANILAN EKONOMİK GÜÇ" olarak vermektedir.

Bu tanımların her bir temel noktası birbirinden farklıdır, bu nedenle uygulanabilirlik de farklıdır. Letonya kanunu durumunda, ana vurgu piyasa payları üzerindedir bu da esasında dikkati ana konudan saptırmaktadır – mevcut statüdeki belirli bir teşebbüs normal rekabeti etkileyebileceği gibi piyasayı da etkileyebilir mi? Her ikisi de – denetlenen teşebbüs ve rekabet denetçisi dikkatini piyasa parçalarının yüzde tanımına odaklarlar ama işletmenin piyasa faaliyetlerine ve etkilerine odaklanmazlar.

ECJ davasında anahtar sözcükler “olanak sağlar”dır. Bu nedenle temel vurgu piyasadaki işletmenin ihtimalleri üzerinde, eylemleriyle normal rekabeti etkileyebildiği kadar piyasayı etkileyebilir mi etkileyemez mi sorusunun üzerinde yoğunlaşır. Böyle bir tanım rekabet denetçisine daha geniş bir hareket özgürlüğü verir. Ayrıca rekabetin bozulmasının engellenmesi hedefinin elde edilmesine de yardımcı olur. Çünkü piyasanın %40’ından fazlasına sahip olan teşebbüsler pazar payının %40’ından daha azına sahip olacaklardır. Hâkim bir pozisyonun meydana geldiği an şu şemada gösterilebilir:

Bu şema piyasadaki işletmenin bir ve aynı ekonomik faaliyetlerinin teşebbüsün hâkim bir pozisyonda olup olmadığına bağlı olarak pazarda farklı etkilere neden olabileceğini göstermektedir. Bu sınır çizgisi sabit değildir ve bu işletmenin büyüklüğü göz önüne alınarak rekabette piyasa faaliyetinin etkisiyle tanımlanmaktadır.

----------------------------------------------
[29] Industria Vetraria Alfonso Cobelli v Fabbrica Pisana SpA ve Diğerleri (89/93/EEC), 7 Aralık 1988, O.J. 1989, L33/44 [1990] 4 CMLR 535, [1989] 1 CEC 2077.

[30] Letonya Kanunları, Latvijas V?stnesis 151, 23.10.2001.

[31] United Brands Company (Re) (76/353/EEC), 17 Aralık 1975, O.J. 1976, L 95/1, [1976] 1 CMLR D28, CMR 9800. Temyiz, United Brands Co. Ve United Brands Continental BV v Komisyon (27/76), 14 Şubat 1978, [1978] ECR 207, [1978] 1 CMLR 429, CMR 8429