Giriş

Giriş

Fikri mülkiyet koruma standartları bakımından dünyadaki ulusal ve bölgesel fikri mülkiyet sistemleri, ortak kurallar oluşturabilecek ve ortak uygulama sağlayabilecekler mi? Ya da farklılaştırma; her yargı çevresinin kendi fikri mülkiyet sistemlerini kendi bakış açısına göre ekonomik ve sosyal refah çıkarlarını nazara alarak düzenleyeceği bir norm şeklini alması Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa Topluluğundakilerden farklılık gösterebilir mi? Bu çalışmada fikri mülkiyetin korunması ve uygulanmasına ilişkin ne güçlü[2], orta veya zayıf standartlar ne de belirli seviyedeki ekonomik ve sosyal gelişmeye sahip ülkeler için uygun olup olmadığı sorusunun cevabını vermeye çalışılmayacaktır. Bu hususta çok sayıda çalışma yapılmıştır[3]. Bu çalışma; gelişmekte olan ülkelerin diğer ülkelere ve özellikle de refah seviyesi yüksek ülkelere oranla fikri mülkiyeti ne kadar koruması gerektiği sorusunun cevabını da ele almayacaktır.

Tarihi gelişim, farklılaştırmanın harmonizasyondan daha üstün olduğunu kanıtlamamaktadır. Esasında, geçmişin günümüze ilişkin her şeyi açıklamasını beklemek hata olur, geleceğin tahmin edilmesi daha doğru olacaktır. Bu çalışma fikri mülkiyetin korunmasının geri kalmış ya da gelişmekte olan ülkeler için kötü olduğunu iddia etmediği gibi, düşük seviyeli koruma ve hatta hiç korunmamasının daha iyi olduğunu da göstermeyecektir[4]. Her durumda, gelişmiş ülkeleri gelişmekte olanlardan farklılaştırmaya çalışan yenilik ve yaratıcılığın coğrafyası dünyadaki Kuzey – Güney ayırımına da uymamaktadır. Esasında, aynı ülkede dahi, eczacılık gibi bir sektör çok geride kalırken müzik ya da film yapımı gibi yaratıcı sanayi sektörü başarıya ulaşabilir[5]. Bununla birlikte, tarihi bilgilerin ışığında, bu çalışma patent ve telif hakları sistemlerinin harmonize edilmesinin fakir ve zengin ülkeler arasındaki refah uçurumunu gidereceği yönündeki fikir üzerine şüpheleri artıracaktır[6].

Çalışmada, mevcut fikri mülkiyet haklarının korunması ve yürütümüne ilişkin asgari standartlara ulaşmanın yerini patentleri harmonize eden küresel fikri mülkiyet anlayışına nasıl bıraktığını ortaya koymaya çıkarmaktadır. Aynı zamanda, bu süreçleri derinleştirmek ve hızlandırmak için benimsenen stratejileri de ele almaya çalışacağız. Bunun yanında çalışma ilgililerin ekonomik menfaatlerini yükselteceğini de ortaya koymayı amaçlamaktadır. Gelişmekte olan ülkelerin fikri mülkiyet kurallarını kendi gelişmelerine paralel olarak adapte etmeler tercihleri tamamen ortadan kalkmasa bile hızla azalmaktadır. Bu durum bir panik hali olarak değil endişe verici olarak algılanmalıdır.

Patent dokümanları teknolojik gelişimdeki en açıklayıcı veriler olarak kabul edilmektedir. Bu bağlamda, teknolojik performansı analiz etmek ve izlemek amacıyla tek bir bilgi kaynağı temin etmektedirler. Patent göstergeleri artık bölgesel, ülkesel seviyesinde ve hatta şirket, üniversite ve bireysel keşif yapan kişiler seviyesinde gerçekleştirilen teknolojik ilerlemeleri değerlendiren şirketler ve devlet kurum ve politikaları tarafından kullanılmaktadır.

Çalışma günümüzün gelişmiş ülkelerinin ulaşmaya çalıştıkları teknolojik olarak kendilerinden daha ilerdeki ülkelere nazaran daha zayıf fikri mülkiyet rejimleri yarattıklarını gösteren çeşitli örnekler sergilemektedir. Ulusal patent düzenlemelerindeki farklılıkların önemini vurgulamaktadır. Sonuç kısmında patent mülkiyeti konusunda üretilen politikalar, iki taraflı görüşmeler ve devletlerarası müzakerelerin çağdaş yönü ortaya konulacaktır.

-----------------------------------------------------------------------------

[1] Düzenlemeler hakkında http://ec.europa.eu/internal_market/index_en.htm (erişim 30.08.2008)

[2] ‘Strong’ is meant to refer to the extent of enforceability of the IP rights and to indicate the absence—or at least relative lack—of exceptions to patentability by subject matter or technological field.

[3] See Commission on Intellectual Property Rights, Integrating Intellectual Property Rights and Development Policy. Report of the Commission on Intellectual Property Rights, Commission on Intellectual Property Rights, London, 2002; Graham Dutfield (lead author), Intellectual Property Rights: Implications for Development, United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD) and International Centre for Trade and Sustainable Development (ICTSD), Geneva, 2003. Both documents can be taken as supporting the view that international IP rules are too inflexible to accommodate the development needs of each country. For an alternative view see R. Sherwood, ‘Why a uniform intellectual property system makes sense for the world’, in Mitchel B. Wallerstein, Mary E. Mogee and Roberta A. Schoen (eds), Global Dimensions of Intellectual Property Rights in Science and Technology, National Academy Press, Washington, DC, 1993.

[4] It is worth mentioning here that India’s film industry does not appear to have been disadvantaged by the fact that India had a copyright regime which was Berne Convention-compliant for much of the twentieth century.

[5] One could also mention here that many developing countries are well-endowed in terms of traditional knowledge, innovations, technologies and cultural works and expressions.

[6] For a very different analysis that comes to the same conclusions, see K. E. Maskus and J. H. Reichman, ‘The globalization of private knowledge goods and the privatization of global public goods’, Journal of International Economic Law, 7, 2, 2004, pp. 279–320.