Avrupa Birliğinde Tüketicinin Korunmasının Aksiyolojik Etkisi

Tüketicilere sınır ötesi tüketim imkânını sağlayan ortak piyasanın gelişim süreci, Avrupa Birliğinde tüketicinin korunması yönündeki ihtiyacın tanımlanması ve ortaya çıkarılmasına ilişkin dürtü/itici kuvveti oluşturmuştur. Tüketiciler, aynı zamanda profesyonel olmayan alıcılar için yeni tehdit ve riskler de oluşturan yeni fırsatlarla birlikte mal ve hizmetlere dinamik bir şekilde artan giriş imkânının ışığında konuşlandırılmıştır.

De facto/fiili ‘nun ekonomik zorluklar ölçeğine herhangi spesifik ve nispi bir etki oluşturmadığı ekonomik aktörler grubu olarak bilgi ve dolayısıyla korunmadan yoksun bırakılan tüketiciler, ekonomik işlemlerin zayıf tarafları olarak algılandılar. Avrupa entegrasyonundan fayda sağlayanlar olarak değil sanki bu sürecin kurbanlarıymış gibi bir konuma getirildiler. Dahili piyasadan kaynaklanan tehditler; profesyonellerin toplu pazarında objektif olarak tanımlanan bir amaç haline getirilmiş olan yayılmış ve bireyselleştirilmiş tüketici gruplarına muhalif olarak en güçlü piyasa pozisyonunu sıklıkla konsolide edilmiş üretici ve distribütörler olarak tarif eden 1975 yılının Tüketici Politikası Programında önemle vurgulanmıştır.

Dahili piyasadan kaynaklanan tehditlerin Avrupa Birliğinde tüketicinin korunmasının geçmişini ve köklerini oluşturduğu söylenmektedir. Ortak piyasanın yeni yapısının ekonomik aktörler arasında ekonomik bir dengesizliğe yol açtığı kabul edildiğinden, bu şartlar altında daha zayıf tarafa, örneğin tüketiciye kurumsal bir yasal koruma sunmak suretiyle bu dengesizliği düzeltmek gerekmektedir. Zayıf tarafın daha sonra Avrupa ‘ da tüketicinin korunması ve temel tüketici yasal haklarının aksiyolojisine bir temel nokta oluşturduğu şeklindeki tüketicinin korunması paradigması, 1975 Programında belirtilmiş olduğu üzere, daha sonra bu korumanın kapsamını belirlemiştir.[3] Tüketicilerin ekonomik pozisyonlarının profesyonellere doğru yükselmesini temin etmek üzere kabul edilen enstrümanlar tarafların yasal pozisyonları arasındaki farklılıklara dayanmaktadır. Böylece, tüketici koruma yasası, özellikle profesyonellerle olan ilişkileri bakımından tüketicinin korunmasına yönelik kanuni normlar kategorisi üzerine oturtulmuştur.[4]

Dahili piyasada tüketicilerin konumunu güçlendiren çoğu enstrüman Topluluk hukukunda tüketicinin korunmasına ilişkin mevzuatın gelişmesiyle birlikte meydan gelmiştir. Zamanla tüketicilerin zayıf taraf olarak algılanılması bir yana bırakılmış ve akabinde dahili piyasada aktif aktörler haline gelmişlerdir. Tüketicilerin korunması hakkında önceden oluşturulmuş standartların istikrarını sağlamanın ötesinde Topluluk mevzuatının yeni bir amacı da tüketicilerin dahili piyasa faaliyetlerini harekete geçiren yasal çerçevenin oluşturulmasıdır. Dahili piyasada hangi tüketicinin bağımsız bir aktör olduğuna bağlı olarak tüketici paradigmasına bir tepki göstererek, tüketicinin korunması hakkındaki kanun; en sonunda güvenlerinin bir garantisi olarak tanınan ve dolayısıyla dahili piyasada sınır ötesi faaliyetlerin artmasını sağlayan, tüketicinin korunmasına yönelik bazı yasal enstrümanların meydana getirilmesine duyulan ihtiyaca dikkatleri çekmiştir.[5]

Yasal koruma/korunma paradigması zaman içinde tüketicilerin yasal pozisyonlarındaki değişikliklerle birlikte evrim sürecine girmiştir. Paternalistik korumaya olan ihtiyaç ile birlikte, Avrupalı zayıf tüketici; istikrarlı bir biçimde, sınır ötesi faaliyetler konusunda hala cesaretlendirilmeye ihtiyaç duyan bağımsız ve kendine güvenen tüketici profilinin oluşmasına yol açmıştır. [6]Ancak, zayıf tarafın korunması felsefesi tam olarak terk edilmemişse de, değişen yasal duruma uyum sağlamak amacıyla sadece uygun bir biçimde yeniden tanımlanmıştır.[7] Tüketicinin korunması hakkındaki mevcut aksomatik boyut; güçsüz tarafın ve daha güçlü seviyedeki tüketicinin dahili piyasada bağımsız bir aktör gibi yer almakta olduğu sağlam tüketici yasası paradigmasına dayanmaktadır.

------------------------------------------------
[3] The Programme indicates the five fundamental consumer rights on which the consumer policy was later on based, OJ C-92/2, 25.04.1975, p. 2.

[4] G. Howells, T. Wilhelmsson, EC Consumer Law, Aldershot: Dartmouth 1997, p. 1.

[5] N. Reich, Protection of Consumers’ Economic Interests by EC Contract Law- Some Follow-up Remarks, Sydney Law Review 2007, Vol. 28, p. 39.

[6] T. Wilhelmsson, ‘The Abuse of the “Confident Consumer” as Justification for EC Consumer Law’, JCP 2004, Vol. 27, p. 317.